Artikelen zoeken

Lichttherapie kan gebruik antidepressiva drastisch verlagen

17 januari 2019 | Lisette Rops, Lotte van Hout

 Meer dan een miljoen Nederlanders heeft in de winter depressieve klachten. Daar bestaat een probate behandeling voor: lichttherapie. De meeste gespecialiseerde ggz-instellingen bieden deze aan, maar nog niet voldoende, zegt psychiater Lisette Rops, verbonden aan GGzE (Eindhoven). Daarom werken zij en haar team aan de inrichting van een licht- en leefstijlcafé waar mensen met een winterdepressie snel geholpen kunnen worden.

 Met dank. Dit artikel is geplaatst op de website van  Nationale Zorggids

 

Effectieve behandeling

Geen wachtlijsten, geen financiële drempels, maar een bewezen effectieve behandeling. “De huisarts moet meteen denken aan ons café en niet aan medicatie.” Dát is de inzet. Lisette Rops hoopt dat het initiatief in heel Nederland navolging vindt, zodat het gebruik van antidepressiva drastisch afneemt.

Een winterdepressie of winterdip is geen ongemak dat je tijdens de donkere dagen voor lief moet nemen, maar een seizoensgebonden stoornis die diep kan ingrijpen. Het is een Seasonal Affective Disorder (SAD), in medisch jargon. De meest voorkomende klachten zijn: oververmoeidheid, behoefte aan slaap, toenemende eetlust en donkere gedachten. Bij sommigen leiden de klachten tot disfunctioneren, onder meer door ernstige concentratiestoornissen. In dat geval spreken we echt van een depressie. In alle andere gevallen spreken we van een winterdip. Die doet voor de persoon die er last van heeft niet voor de depressie onder. Lisette Rops: “Functioneren gaat nog net, met de moed der wanhoop, maar men sleept zich als een molletje door het leven, zoals een cliënt het uitdrukte.”
 
Er is écht iets aan de hand. De oorzaak van de winterdepressie of –dip, die zich vaker lijkt te manifesteren bij vrouwen dan bij mannen, is zo goed als zeker een verstoring van de biologische klok. Deze loopt op licht en raakt van slag zodra de dagen korter worden. Daglicht remt het slaaphormoon melatonine af. Bij gebrek aan daglicht veroorzaakt overproductie van het hormoon aanhoudende vermoeidheid. Het slaaphormoon heeft bovendien een negatieve werking op andere stemmingsbepalende hormonen. Waarom de ene mens hier gevoeliger voor is dan de andere en vrouwen er relatief meer last van hebben, is niet bekend.

 

Lichttherapie effectief bij winterdip

 
Wel weten we dat 3 tot 4 procent van alle Nederlanders lijdt aan een winterdepressie. Daarbovenop heeft bijna één op de tien Nederlanders last van een winterdip, waarbij de ernst van de klachten sterk wisselt.  In beide gevallen is serieuze aandacht vereist, temeer omdat er een adequate behandeling voorhanden is: lichttherapie. Die zou overal snel en laagdrempelig toegankelijk moeten zijn, na een doorverwijzing door de huisarts en met een vergoeding vanuit het basispakket. Dat is nog allerminst het geval.
 
Toeval of niet, in lichtstad Eindhoven zet de ggz vol in op lichttherapie. Ambassadeur van de behandeling is Lisette Rops, psychiater en manager van het GGzE Team Bipolair. “Over de effectiviteit van de lichttherapie, ook bij cliënten met een bipolaire stoornis, bestaat geen twijfel meer. De resultaten zijn indrukwekkend. Het werkt snel en is nauwelijks belastend, in tegenstelling tot antidepressiva. Daarom moeten we als sector alles op alles zetten om deze ‘charmante’ behandeling voor iedereen toegankelijk te maken, snel en betaalbaar.”

 

Nouveauté in de geestelijke gezondheidszorg: het licht- en leefstijlcafé

 
GGzE geeft het goede voorbeeld. Lisette Rops en haar team zijn hard bezig met de realisatie van een innovatief ‘licht- en leefstijlcafé’. Het moet een gezellige plek worden waar mensen gemakkelijk binnenlopen voor energie en inspiratie, met inbegrip van een kop koffie en een gezond ontbijt. De lichttherapie wordt gecombineerd met online coaching op maat, waarbij de nadruk ligt op een gezonde levensstijl, wat ook helpt tegen depressies. Het ‘café’ opent in oktober 2019 zijn deuren. Daar gaat een intensieve voorlichtings- en informatiecampagne aan vooraf richting ggz-behandelaren en huisartsen in de regio.
 
Lisette: “De huisarts is vaak het eerste aanspreekpunt voor mensen met depressieklachten. Wij zetten in op een mentaliteitsverandering en zeggen: grijp niet te snel naar medicatie, maar stuur cliënten meteen door naar ons lichtcafé. Een voorwaarde is dan wel dat mensen snel bij ons terecht kunnen. Wij willen vanaf volgend jaar oktober garanderen dat iedereen binnen vijf dagen kan beginnen met een behandeling op maat. Dat is een unicum en we hopen dat de resultaten laten zien dat dit initiatief in heel Nederland navolging verdient.”

 

Depressiebehandeling? Bij voorkeur onder begeleiding

 
Met een lichttherapie ‘reset’ je de biologische klok en rem je de aanmaak van het slaaphormoon melatonine af. Het lichaam komt weer in zijn natuurlijke dag- en nachtritme. Voor de meeste cliënten volstaat een half uur per dag. Je zit dan voor een daglichtlamp die helder wit licht uitstraalt (10.000 lux), zonder gezondheidsrisico’s voor je huid. De ervaring bij de behandelaren van GGzE is dat de therapie bij het leeuwendeel van de cliënten binnen een week effect sorteert. Wetenschappelijk onderzoek bekrachtigt dit. Klachten smelten bij wijze van spreken als sneeuw door de zon.
 
Daglichtlampen zijn vrij te koop en zelfs te huur. Je kunt de depressiebehandeling dus thuis ondergaan. GGzE-psychiater Lisette Rops voelt meer voor begeleiding. Voor cliënten met een bipolaire stoornis is dat zelfs vereist, vanwege het risico op een manische reactie. Lisette: “Met de juiste begeleiding kun je een behandelplan op maat maken en het proces controleren en bijsturen. Een extra voordeel is dat je mensen uit een dreigend isolement haalt en zorgt voor ritme en sociale contacten. Het mooist is als cliënten straks op de fiets naar ons licht- en leefstijlcafé komen, want ook beweging en buitenlucht helpen bij het verminderen van depressieve klachten.”

 Mooie ervaringsverhalen kun hier vinden. Met dank aan het Eindhovens dagblad. 

lisette_rops_ggzei.jpg

Wil je meer weten over dit project neem dan contact op met Lisette Rops. Op de hoogte blijven van GGzEi? Schrijf je in voor onze nieuwsbrief.